lög og textar 1 - armband Paul Simons

Textar í dægurtónlist eru mér hugleiknir, og þá einkum góðir textar. Þegar dvelja þarf heimavið og taka því rólega má stytta sér stundir með ýmsu, en eitt af því er klárlega að hlusta á góða tónlist, og pæla í henni og textunum. Fyrsta lagið er lag með Paul Simon á efri árum sem heitir Wristband. Þessi texti er einstaklega vel heppnaður. Það sem er svo snilldarlegt er hvernig er farið úr lítilli gamansögu með sterku sjálfsírónísku ívafi (gamla stjarnan sem dyravörðurinn þekkir ekki/ vísun í að stjarnan er lágvaxinn ... ) yfir í pælingar um alheimsbyltingu, misskiptingu - þar sem að tónleikaarmbandið verður að tákni fyrir það hverjir hafa orðið ofan á, og hverjir undir í samfélaginu. Að taka litla hugmynd og stækka hana - og að koma manni algjörlega í opna skjöldu í lok lagsins.

Annað sem gerir þetta verk mjög sjarmerandi er snilldarlega lágstemmd útsetningin og frábær notkun ásláttarhljóðfæra.

Gæði bóka og tónlistar

"Hating popular things does not automatically make you an interesting person." (af víðnetinu) 

Á undanförnum misserum hefur einn af tengiliðum mínum á Facebook verið að fara í gegnum rokksöguna og leggja mat á gæði verka hinna ýmsu hljómsveita úr fortíðinni, nefna má þar Queen og Sonic Youth. Í flestum tilfellum er mat hans á viðkomandi böndum fremur neikvætt, og rökstyður hann niðurstöður sínar með ýmsum hætti. Viðbrögðin eru svo blanda af húrrahrópum og mikilli hneykslan.

Mér finnst þetta dæmi alveg skemmtilegt, en þó finnst mér þessi nálgun frekar grunn. Sjálfskipaðir (yfirleitt karlkyns) dómarar um gæði eða skort á gæðum fyrirbæra hafa verið hluti af lífi mínu (og okkar flestra) alla tíð - og þeir hafa fundið sér frábæran vettvang á víðnetinu. Þessi plata er drasl. X kann ekkert að spila á gítar. Þessi rithöfundur er ofmetinn. Dómararnir taka sér ákveðna leiðtogastöðu og fylgismenn (og jú -konur) þeirra fá stöðu sína af því að taka undir og jafnvel ýkja skoðanir leiðtoga sinna. Mælikvarðarnir mega samt ekki vera of augljósir, því að mikilvægt er að tryggja að fylgisveitin viti hvar hinn endanlegi dómur er kveðinn upp. (uppáhaldið mitt er reyndar þegar einhver spekingurinn "uppgötvar" að einhver klassískur, vinsæll og virtur höfundur sér í rauninni bara einhver horbjóður).

Fórnarlömb slíkra alviturra dómara ná frá Laxness, gegnum Queen og Friends og ná miklum hæðum í fyrirlitningu á höfundum á borð við J.R.R. Tolkien og J.K. Rowling.  En hvernig er samband okkar við bækur (og tónlist, og þætti, og kvikmyndir og .... )?  Dómararnir eru greinilega víðlesnir og hlustaðir (jafnvel al-) og geta út frá þeirri víðfeðmu þekkingu sinni metið gæði allra hluta. Ég held samt að upplifunin sem rithöfundurinn V.E. Schwab lýsir í myndbandinu hér að neðan (horfið!) sé miklu nær því sem við flest þekkjum. Við löðumst að tilteknum verkum, og höfundum og við myndum einhvers konar trúnaðarsamband. "Gæði" verkanna spila hér væntanlega einhverja rullu, en það er samspil þeirra við okkar flóknu verund sem getur af sér að við viljum halda áfram að lesa (eða hlusta, eða horfa, eða.... ). Mér finnst það að byrja Tolkien fyrirlestur á því að viðurkenna að hún hafi aldrei lesið Tolkien magnað - og svo lýsir hún hvernig hún varð lesari fyrir það að kynnast Harry Potter ... það er enginn vafi að Tolkien er lykilhöfundur í því að gera mig að lesara... og hafið yfir allan vafa að Queen er eitt af því sem gerði mig að hlustara.

 

 

Það er ekki þar með sagt að verk Tolkiens (rasismi, kynjahalli, langdregni) Rowling (rasismi?, holur í heimsbyggingu .... )  og Mercurys (allt allt allt allt allt allt of pródúserað) séu ekki ýmsum annmörkum háð, og mikilvægt að kafa í þá (annmarkana). Sterk tengsl við ákveðinn verk geta styrkst eða dofnað eftir aldurskeiðum og með þroska. Þegar í ljós kom að Woody Allen er perri eyðilagði það myndirnar hans fyrir mér. Ég veit alveg að það er ólógískt á einhverju plani, en ég upplifði þetta sem hrein svik og gekk í gegnum ákveðið sorgarferli. Ekki djók. 

Þannig að ég er ekki boða einhverja alsherjar afstæðishyggju um að ekki sé hægt að meta gæði tónlistar eða ritlistar (tæknilega færni hljóðfæraleikara, persónusköpun, gott rím, flottan stíl o.s.frv.). Ég myndi hins vegar miklu frekar vilja als konar umræðu um alls konar hluti í alls konar verkum en ekki einhverja einfalda alsherjardóma sem mér finnst snúast meira um að dæmendur séu að staðsetja sig efst í einhverjum píramída menningarlegra álitsgjafa sem við aumir fantísíulesandi queenfílandi plebbarnir eigum að lúta í duftið fyrir. 

Og ég held svei mér að maður geti alveg verið áhugaverð persóna þó maður fíli Sonic Youth, glotti stundum að Friends og viti í hvaða Hogwarts húsi maður er. 

Gryffindor btw. 

 

Harry Potter og helgiritin

Fyrir nokkru (þá staddur í Osló) skrifaði ég örlítið um Harry Potter, þann póst má lesa hér. Í þessum pósti var ég upptekinn af holum og einkennilegheitum í heimsmíði Rowling (langar reyndar líka að bæta við pælingu um myndirnar, tek það kannski betur síðar). Síðan þá hef ég haldið áfram að lesa seríuna, og datt svo niður á þetta podcast hérna, sem mætti kalla á íslensku Harry Potter og helgiritin.

Skemmst er frá að segja að þetta er mjög áhyerilegt og áhugavert (og aðgengilegt á Spotify) - en útgangspunkturinn er að lesa bækurnar með aðferðum sem notaðir eru í nálgun á helgirit. Ég er bara kominn á kafla 6 í fyrstu bók og mjög ánægður með hvað það er mikið eftir :-) ....

Það er margt í þessu sem er gott, en strax í upphafi þá kemur fram að nálgun þeirra er önnur en mín í blogginu - þau eru ekki að leita að holum eða slíkt heldur nálgast verkið alltaf jákvætt. Þau reyna svo líka að nálgast alla karaktera eins jákvætt og þau geta, og hafa meira að segja náð að segja góða hluti um Dursley hjónin og Dudley.

Annað sem vakti áhuga minn er að einn af kynnunum, Vanessa Zoltan, starfar sem "humanist chaplain" - og lítur á skáldskap og þess háttar sem ígildi helgirita fyrir nútímafólk - sækir óhikað innblástur frá trúarbrögðum og ber virðingu fyrir þeim - en lítur svo á að guð sé ekki til og að hægt sé að ná að uppfylla þarfir fyrir helgisiði og sáluhjálp án þess að þær hvíli á guðstrú.

Að mínu mati er nálgun þeirra mjög heillandi, og ég hald að þarna gæti líka verið hugmyndabanki sem mætti nýta í kennslu á bókmenntum.... kannski meira um það síðar... 


.

lagaþrenna

Hér eru þrjú ólík lög sem mynda þó þrennu:

1) Á rauðu ljósi, höf. Magnús Eiríksson, hljómsveit Mannakorn

2) Diamonds on my Windshield, Tom Waits 

,

3) Brekka, HAM (reyndar hafa HAMverjar breytt textanum, ég hugsa mínar pælingar aðallega út frá textanum eins og hann er á Sögur af Helvíti mannanna) 

Óíkar tónlistarstefnur, ólíkir listamenn, ólíkir tímar. Í aðalhlutverki í öllum lögunum er karlmaður, sem er undir stýri og lögin gerast í tilteknum ökuferðum þessara einstaklinga. 

Sá sem er á rauðu ljósi er líklega sá sem er tæpastur á tauginni. Hann er staddur í umferðarteppu og virðist vera í ástarsorg ("hugsa um tilveruna og þig") og er jafnframt nokkuð dómharður ("hann flautar á mig eins og óður, asninn fyrir aftan mig"). Þetta lag sver sig líka í ætt laga sem fella harða dóma um gráan hversdag vestrænnar millistéttar (t.d. Madness, Grey Day, Wings Just another day).

Lag Waits um demantanna, sem er ótrúlega falleg mynd (minnir á Fljúga hvítu fiðrildinn) er nú líklega það besta í þessu setti. Tónlistin undirstrikar textann vel, og fílingurinn er einhvern veginn angurvær, en samt yfirvegaður...."the radio's gone of the air, and it gives you time to think" .... Hér er ekki felldur neikvæður dómur yfir lífi okkar, frekar bara brugðið upp mynd, sem blanda af einhverju fallegu og eðlilegu en felur líka í sér einhverja óskilgreinda þrá .... hver er þessi sem hann minnist þarna undir lokin? Það er líka skemmtilegt pæling um samband manns og vélar, eins og þegar vélin hvíslar í lokin að nú sé komið heim....

Lagið Brekka er kannski ekki alveg týpískt Ham lag, en líkt og flest þau sem ég þekki er hér fjallað um karlmenn og reynsluheim þeirra. Mig grunar reyndar að meðlimir bandsins séu ekki reyndir trukkabílstjórar, en það kann að vera rangt. Aðstaða bílstjórans er önnur hér en í fyrri tveimjur lögunum; þetta er atvinnubílstjóri sem er búinn að koma sér í klandur með því að taka að sér verk sem hann hefði betur látið ógert "ég hefði átt að láta kallhelvítið eiga sig" ... ólíkt mönnunum í fyrri tveimur lögunum er hann ekki í neinum tilvistarpælingum heldur er enn í bráðum og aðsteðjandi lífsháska, aleinn á ferð upp á heiði, bremsulaus í óveðri með 30 tonn af stáli.... 

sút fló í brjóstið inn

Sem áhugamaður um dægurlagatexta, ljóð og menningu verð ég alltaf rosakátur að finna tengingar, vísanir og hliðstæður. Fjórða janúar 2018 hélt Jóhanna Björk vinkona mín upp á fimmtugsafmæli sitt með því að halda sýningu á Með allt á hreinu í Bíó Paradís, algjörlega frábær skemmtun og dásamlegt að rifja upp þessa mynd sem ég myndi álíta að sé einhvers konar meistaraverk.

Textarnir við lögin eru margir hverjir eitursnjallir og mikið leikið sér með alskonar vísanir og afbakanir. Þegar svo þessi útgáfa af grýlulaginu Sísí fríkar út kom heyrði ég línu sem ég hjó verulega eftir:

Eða: "sút fló í brjó"

Hér er augljóslega vísun í Megas: 

En hann sótti þetta víst í Hallgrím Pétursson, Passíusálmur nr. 8:  

8

Pétur með bljúgu bragði

bráðlega sagði nei,

sór sig og sárt við lagði,

svoddan mann þekkti hann ei.

Glöggt þegar gerðist þetta,

gól haninn annað sinn.

Síst mátti sorgum létta.

Sút flaug í brjóstið inn.

....en þetta upplýsti Þröstur samkennari mig um enda hefur hann nýlega notað þetta í sínum eigin texta, eða Nökkva: 

"Er sút flýgur brjóstið inn / í bölmóð leggst ei herra minn"

Og tek ég undir þau orð, forðumst bölmóð og fyllumst gleði yfir því hvernig orð og hugsanir fylgja einhverjum dularfullum þráðum í sköpunarheiminum.... 

Er Draco Malfoy með kennitölu?

Ólíkt einhvrejum menningarlegum meðvituðum aðilum á víðnetinu þá hef ég býsna gaman af Harry Potter bókunum. Skemmtilegasti hluti þeirra finnst mér reyndar yfirgengilega gróteskan sem tengist Dursley fjölskyldunni. Ég er núna í gangi með að lesa bækurnar upphátt fyrir Sölku Nóu, en ég fór í gegnum 1-4,5 fyrir Sóldísi fyrir nokkrum árum. Myndirnar hef ég svo allar séð og flestar oft.

Það er ákveðin atriði sem mér finnst samt erfitt að gútera við heiminn sem Rowling hefur skapað. Í stað þess að leggjast í einhverjar voðalegar rannsóknir ætla ég bara að láta vaða og sjá hvort einhverjir dæhard aðdáendur geti vísað mér vegar til uppljómunar.

1) Tengsl mugga- og galdraheimsins. Hvernig má það vera að svokallaðir "blóðníðingar"  á borð við Hermione geta verið til án þess að þessi tilvera þeirra uppgötvist í gegnum fjölskyldur þeirra?
2) Hvernig er menntun barna úr "hreinum" galdrafjölskyldum háttað áður en þau koma í Hogwarts? Er tilvera "hreinu" galdrafjölskyldanna alveg utan við radar hverskyns veraldlegra yfirvalda? Er Draco Malfoy með kennitölu?
3) Hvernig stendur á því að Draco velti fyrir sér að fara kannski í Durmstrang, en ekki einhvern annan galdraskóla þar sem væri töluð enska? Eða er enska (með austurevrópskum hreim í Durmstrang og frönskum í Beauxbatons) mál allra galdraskóla?
4) Hvernig stendur á því að það virðast vera nákvæmlega jafnmargir á hverju ári á hverri vist, þó svo að Flokkunarhatturinn velji samkvæmt persónueinkennum. Það virðist vera að vistirnar í hverjum árgangi séu saman í mismunandi fögum (Gryffindor-Slytherin/ Gryffindor-Ravenclaw) .... engu að síður er svo að skilja að það séu líka valgreinar. Er aðeins að velta fyrir mér námskránni og stundatöflusmíði.
5) Er "galdramálaráðuneytið" einhvers konar alheimsyfirvald eða ríkir það bara yfir breskum galdramönnum. Gefið er í skyn ef ég man rétt að Karkaroff hafi verið í slagtogi við Voldemort og að ráðuneytið hafi því horn í síðu hans. Það virðist vera yfirþyrmandi anglósentrismi í þessu sem er svoldið erfitt að átta sig á. Talað er um galdramenningu hér og þar en kjarni hennar virðist vera í Bretlandi.
6) Önnur spurning um Galdramálaráðuneytið? Hvernig er "galdramálaráðherra" valinn, og hvert er valdsvið hans? Er hér um einhver konar meritokasíu að ráða, einhvers konar framgangskerfi sem er að einhverju leyti fórnarlamb spillingar? (það eru klárlega átök innan galdraheimsins, frjálslyndir versus fasistar, en þessi átök eiga sér ekki farveg í gegnum flokkspólítík af neina tagi, jafnframt virðist ekki vera um neins konar skiptingu valdsins að ræða).

...ég ítreka að ég hef gaman af bókunum, en þegar lagst er út í veraldarsmíði á þessum skala er óhjákvæmilegt að svona spurningar komi upp, ekki síst þegar farið er út í að prjóna aftan við enn meira stöffi..... Skyld pæling er svo þessi klassíska hvað gerði Aragorn við alla orkana eftir að Sáron var alllur - þurfti að ræsa einhvers konar helför eða hvað....

Hvað er pönk?

Það kom spurning inn á Facebookhópinn Ræflarokkarar Íslands frá Steinu Rósu í pönksafninu þar sem hún velti upp þessari áhugaverðurspurningu,  sem kæmi oft upp á safninu.  Fyrirsjáanlega varð til mikill bálkur af svörum sem voru mörg ágæt, og einkenndust fyrirsjáanlega af skætingi og miklu attítjúdi að pönkara sið.

Mér finnst samt asnalegt að segja eins og hinn ágæti Doktor Gunni að "það að skilgreina pönk sé ekki pönk" - alveg rétt, en það þarf ekki allt að vera pönk. Það að skilgreina pönk gæti verið heimspeki eða e.k. poppfræði. Skilgreining á trésmíði er ekki trésmíði, en það er í sjálfu sér ekkert athugavert við það að skilgreina trésmíði og svoleiðis skilgreiningar geta verið mikilvægar, gagnlegar og jafnvel skemmtilegar. 

Allavega, mig langar að setja fram þrjár hugmyndir um pönk sem ég byggi að verulegu leyti út frá gamla og nýja testamenti íslenskra pönkara, Rokk í Reykjavík. Gaman að því að bara hluti af tónlistinni í myndinni er nokkuð nálægt því að vera pönk, en það er ekki aðalatriði. Í þessu ágæta viðtali hérna fyrir ofan lýsir Ragnar Kjartansson áhrifum myndarinnar, og hvernig íslensk menning var eiginlega ósköp óspennandi fyrir hana.  

Fyrsta hugmyndin er um pönk sem einhvers konar pólítíska hreyfingu, andóf gegn íhaldsöflum og barátta fyrir réttindum atvinnulausra, minnihlutahópa o.s.frv. Í Rokk í Reykjavík er Bubbi Morthens fulltrúi þessa sjónarmiðs, þó að múskíkklega megi að sumu leyti flokka hann meira sem póst-hippa eða eitthvað í þeim dúr. Ákveðinn núningur milli ákveðinna gerða pönks er vel greinanlegur í þessu einkar skemmtilega lagi, Breyttir tímar, sem er í frábærri útgáfu í myndinni, en endurfæðist svo sem fágað nýbylgjulag á breiðskífunni Breyttir tímar með Egó, á undan er eitt af fleiri fremur steiktum viðtölum í myndinni.... erlendar hljómsveitir sem mætti nefna hér eru klárlega the Clash, en kannski allra helst Crass - en hér er frábær heimildamynd um það fyrirbæri. Menningarlega og pólítísk mjög áhugavert - en tónlistarlega, tja allavega ekki minn tebolli... Tónlistarlegur höfuðóvinur þessarar nálgunar pönk er froðupopp og diskó. 

Næsta hugmynd um pönk er svo ákveðin tónlistarleg afstaða, aðferðafræði og nálgun. Algjör æðstiprestur og yfirgúrúinn hér er Einar Örn Benediktsson í Purrki Pillnikk með yfirlýsingu sinni það er ekki hvað þú getur, heldur hvað þú gerir. Pönkið er þannig tónlistarleg uppreisn gegn hinu margflókna og yfirpródúserað progrokki, Pink Floyd, Queen og félagar.  Hér er unnið útfrá rótum frumrokksins, músíkkin hrá, lítil áhersla á tæknilega færni í hljóðfæraleik, textar oft einfaldir og beinskeyttir og ekki (endilega) pólítískir, mögulega daður við e.k. súrrealsima eða eitthvað slíkt. Fræbblarnir koma líka hérna inn þó að þeir séu náttúrulega mjög ólíkir Purrkinum. Sem trommuleikari og textasmiður rek ég sjálfur mínar ættir hingað....  Skemmtilegt dæmi um viðhorf af þessu tagi er hjá Kim Gordon bassaleikara Sonic Youth þegar hún er spurð um áhrifavalda og hún nefnir Sid Vicious og talar um hvernig hún passar sig að verða ekki of góð á hljóðfærið sitt....   Tónlistarlega er það proggið sem er óvinurinn, diskóið og það allt gæti svona pönkara bara þótt smá fyndið...

Síðasta hugmyndin sem ég vil svo nefna er pönkið sem ákveðin tískustefna: hanakamburinn, rifni leðurjakkinn, sikrisnælurnar .... og líklega rifnu gallabuxurnar sem eru núna enn og aftur komnar í tísku. Glæsilegasti fulltrúi þessar pönknálgunnar í Rokk í Reykjavík er Ellý í Q4U og svo raunar allt bandið. Það er fremur asnalegt að segja að þetta sé "ekki pönk". Mætti færa rök fyrir því að þetta sé kannski yfirborðskenndasta myndbirtingin, en að sama skapi sú sem hefur náð mestri útbreiðslu.