Ráðgátan Henri Pick og Dostojevskis Samlede værker

 Ég var að ljúka við skáldsöguna Ráðgátan Henri Pick eftir David Foenkinos (spes nafn, grunar að það gæti verið bretónskt, þar heita allir einhverjum nöfnum sem virka eins og þau séu úr Tolkien). Skemmtileg bók, fyrir utan kannski endinn sem mér fannst yfirútskýrður og smá skringilegum köflum um konur sem "hætta að hugsa um útlitið" eftir fimmtugt, ekki stórmál að mínu mati, mæli eindregið með bókinni. Íslensk þýðing Yrsu Þórðardóttur rennur vel og er skemmtileg og nær alveg einhverri svona franskri stemmingu (hvað sem það nú er). 

Í seinni hluta bókarinnar kynnumst við lykilpersónu sem er þýsk kona sem hefur sest að í Frakklandi og talar eins og innfæddur. Örlögin haga því þannig að hún flytur inn í hús þar sem er mikið af bókum, og á blaðsíðu 237 er þessu lýst svona: "Hillurnar voru bágbornar, fannst henni. Hún vildi ekki láta lífið kramin af samlede værker eftir Dostojevskí sagði hún" (skáletrun upprunaleg). Persónan er þýsk, stödd í Frakklandi og þýðandi velur að láta hana tjá sig á dönsku. Þetta val er mjög áhugavert. Var þetta á dönsku í upprunalega textanum? Ef það var á þýsku er þá ástæðan fyrir því að hafa þetta á dönsku að íslenskur lesandi skilji það frekar? Gerði Yrsa veðmál við vini sína um að hún myndi koma dönskum frasa að í þýðingunni? Eru kannski danskir frasar í öllum þýðingum hennar? Var það hugmyndin að í hinu mikla bókasafni hússins væri í alvöru safn af Dostojevskí þýddum á dönsku: það er útúrsteikt pæling. 

Það væri gaman að fá svarið, en líka gaman að dvelja í spurninni og þar sem þessi bók er svona bókmenntaleg ráðgata; "bókasafnsbók" í þeim skilningi að í kjarna plottsins er bókasafn og það hverfist um mikla flækju af vísunum í aðrar bókmenntir, einkum kannski bandarískar og reyndar líka rússneskar. Ég hugðist draga mikla ályktun um það hvað það er mikilvægt og skemmtilegt að kunna mörg tungumál og hvernig það auðgar upplfiun okkar á bókmenntum og heiminum, en ég er ekki alveg viss hvernig sú röksemdafærsla átti að vera, en hins vegar er það alveg satt og segjum þetta gott í bili, endilega lesa þessa bók og segið mér frá ef aðrar bækur höfundar eru líka skemmtilegar, nú eða kvikimyndirnar sem hann hefur greinilega líka fengist við! 

Ósamstæð markmið

Þetta verður stuttur póstur og kannski má flokka þetta sem tilraun til að fremja einhvers konar heimspeki. Það er ekki ætlun mín að vera frumlegur, svipaðar pælingar eru til í ýmsum myndum, en samt sýnist mér á umræðum um ýmis mál að þessi kannski frekar augljósa ábending sé ekki ofarlega í huga fólks í umræðu um ýmis mál sem ofarlega eru baugi hverju sinni. 

Þegar við reynum að ákveða hvað við viljum gera sem samfélag eða einstaklingar þá erum við með ýmis göfug markmið. Til að ná þessum markmiðum framkvæmum við ákveðna hluti og svo gengur þetta misvel eins og gengur. Dæmi um göfug markmið eru tannheilsa og minni mengun. Til að ná góðri tannheilsu þá notum við tannþráð, burstum tennurnar og förum til tannlæknis reglulega. Þar sem ég er bara með þetta sem dæmi þá skulum við gefa okkur að bæði aðgerðir í samfélaginu og hegðun einstaklinga hafi að ýmsu leyti skilað sér og tannheilsa hafi batnað og það er gott mál. Hins vegar er ljóst að þessu fylgir gríðarleg vatnsnotkun, efnamengun og ýmislegt fleira sem er ekki í samræmi við markmið um minni mengun. Kannski væri hægt að hugsa sér tannþráð sem væri umhverfisvænni, nota minna vatn við tannburstun o.s.frv. en hins vegar er það ljóst í þessu dæmi að bæði markmiðin eru góð, en það er bara mjög erfitt að ná þeim báðum. 

Einstaka hlutir eru þó þannig að ákveðnar aðgerðir og nálganir skila árangri fyrir fleiri en eitt markmið. Þannig má segja það að með því að reyna að haga því þannig að fólk geti gengið eða hjólað í vinnu og í ýmis erindi frekar en að nota einkabíl þá drögum við úr mengun og eflum lýðheilsu, andlega og líkamlega á sama tíma. 

Aftur bara lítið dæmi til að hugsa um, en gaman að pæla í þessu og gott að leggja hlutina svona upp af fullum heiðarleika þegar við erum að meta ákvarðanir okkar. Þegar við metum hvort við viljum að tiltekið landsvæði verði að gofvelli, þar rísi vindmyllur eða að það fái bara að vera í friði sem skógur eða mýri þá þurfum við að hugsa hlutina í þessu samhengi (golfvöllur væri að mínu mati sísti kosturinn, en allt má ræða). 

Meining

Kláraði nýlega að hlusta á þættina Meining hjá RÚV, þeas. seríuna um kaþólsku á Íslandi. Þetta eru algjörlega frábærir þættir og óhætt að segja að Anna Gyða Sigurgísladóttir sé mikill meistari þessa forms, ítarlegir og djúpir þættir um krefjandi, viðkvæm og flókin málefni og eiginlega finnst mér eins og þarna renni saman listræn vinnubrögð, fræðilegur agi og fyrsta flokks blaðamennska. 

Eitt af því sem ljær þáttunum notalegt og aðlaðandi yfirbragð er hvernig upptökurnar eru ekki dauðhreinsaðar af hljóðum hversdagsins, það glymur í bollum, barnsgrátur heyrist í bakgrunni, einhver er seinn út af umferðarteppu o.s.frv.

Persónu hennar sjálfrar fær líka að vera með án þess að hún trani sér fram og fyrst og fremst er það þessi smitandi og djúpstæði áhugi á ráðgátum lífsins, og í þessu tilfelli hvað er það sem laðar fólk að, og heldur fólki í, stofnun eins og kaþólsku kirkjunni. 

Anna nálgast viðfangsefnið af mikilli næmni og virðingu, án þess að detta í að forðast erfið mál eins og afstöðu kirkjunnar til samkynhneigðra og kynjajafnréttis og erfiðra sögu hennar hérlendis og annars staðar í ýmsum ofbeldismálum.. Hún (og við) erum jafn gáttuð á því öllu saman eftir allt ferðalagið þó við séum sameiginlega stórum fróðari um margt annað.

Annað sem kemur klárlega fram í þessum þáttum er að fólk frá öðrum löndum getur auðveldlega lært íslensku og það er mjög gaman að hlusta á margbreytileika tungumálsins með öðrum hreimum. Það er líka merkilegt að læra hversu magnað starf Jósefssystra var snemma á öldinni og að þar hafi verið mikilvægt framlag í þróun þess sem verður heilbrigðisþjónusta eins og við þekkjum hana í dag. 

Löng og djúp viðtölin er grípandi og áhrifamikil og mér finnst viðtalið við Jónas Sen vera eitt það magnaðasta sem ég hef heyrt í útvarpsþætti. 

Það sem situr samt mest í mér er algjörlega óviðkomandi kaþólskunni. Það er annars vegar frændi systur Clementiu sem er pípulagningameistari. Hann og Anna fara að ræða um hvernig maður laðast að lífsstarfi sínu og hvað það geri að maður helgi sig einhverju, og hann lýsir hvernig hann gerðist pípulagningameistari og hvernig hann upplifði það starf sem mjög mikilvægt og grundvallaratriði fyrir mannlífið, því að leiða vatn til fólks sé eitthvað það almikilvægasta sem hægt sé að gera, þarna náði hún fram einhverju mómenti og sjálfsrýni og sannleika sem snart mig. Hitt var þegar níræða frænka systur Stanislaus var að rifja upp samband sitt á efri árum við Óla (þá látinn fyrir tveimur árum), hvernig þau hefðu dansað og notið lífsins, og þegar hún (maður sér það ekki en heyrir) horfir á myndina af honum og segir "Æ, Óli minn" ....  

Ættu allir að hlusta! Veit svo að það eru líka margar aðrar þáttaraðir sem hún hefur gert sem ég á eftir að hlusta og ég hlakka mikið til! Veisla! 

 

Lagatvenna um margboðuð morð

 Vegna mikillar eftirspurnar hef ég enn á ný þáttinn lagatvenna hér. Hér eru tvö lög um boðuð morð sem við vitum ekki hvort eiga sér stað. Fyrra lagið er I am coming to Paris to kill you með Timber Timbre, hugljúft lag sem vekur aðeins óþægileg hughrif: 

I am coming to Paris to kill you 

Næsta lag er með Dr Gunna, aðeins flóknari og mögulega enn torræðari texti. 

Alltaf á leiðinni

Óvenjuleg viðfangsefni í dægurlögum en hressandi! 

Kalak - Kim Leine

Var að klára þessa mögnuðu og erfiðu bók. Spurður hvernig það væri að skrifa svona hráa og persónulega bók um þá hrikalega af misnotkun, ofbeldi, áföllum og baráttu við fíkn segir Kim að það sé það besta sem hann hafi gert. Sá sem ekki opni sig og lofti út endi eins og Gollum í Hringadrottinssögu. Það er eitthvað í því hvernig Kim skrifar um sjálfan sig sem er merkilegt, bæði mjög beinskeytt og miskunnarlaust; hvorki sentímental né dæmandi. Þar sem ég hef líka lesið grænlandsþríleikinn þá leitar hugurinn eftir mynstrum og maður finnur einhvern óm af aðalpersónum, aukapersónum og stöðum. Flókið samband við trú, bókmenntir, kynlíf, tungumál og ídentítet sem knýr hann áfram bæði á þeirri glötunarleið sem hann fetar framan af ævi og svo líka sem höfundur er ómótstæðileg. Hann skrifar líka alveg ótrúlega djúsí dönsku, með ríkulegum aðeins fornlegum orðaforða og nýja uppáhaldsorðið mitt sem verður að nýrri dönskuslettu er að kverúlera. 

Líka gaman að ég keypti bókina í fornbókabúð á Nörrebro, rétt hjá det Frie, eftir áskorun frá Óla Njáli um að það væri dónalegt að vera alltaf að kíkja við hjá þessum næs gaur án þess að kaupa neitt. Bóksalinn vildi reyndar meina að bókin væri nú líklega að stórum hluta upplogin en það skipti ekki máli hún væri jafngóð fyrir því, en í fyrsta skipti sem ég hitti þennan kall var hann miður sín að þekkja ekki að hreimurinn á dönskunni minni væri íslenskur. 

Draumur um formennsku í húsfélaginu

 (þetta er smá svona pæling og kannski lítil og krúttleg klípusaga) 

Segjum sem svo að ég búi í þokkalega stórri blokk á stórreykjavíkursvæðinu. Ég er frekar svona drífandi karakter og hef miklar skoðanir varðandi rekstur húsfélagsins, og er ekki ánægð með stöðu mála og stefni á framboð á næsta húsfundi. Vandinn er sá að ég er kannski ekki vinsælasti íbúinn og hef gegnum árin strokið nokkrum í húsinu öfugt.

Í borginni starfar fyrirtæki sem heitir "Kosningasmiðjan". Af þessu fyrirtæki er hægt að kaupa þjónustu sem felur í sér hjálpi fólki að ná kjöri, í fyrirtækjum, innan flokka o.s.frv. Fyrirtækið beitir hringingum, sóknum á félagsmiðlum, rógburði og ýmsu öðru sem hjálpar til að koma viðskiptavininum í embætti sem viðkomandi óskar eftir. Einhver tengsl eru milli fyrirtækisins og stórs stjórnámálaflokks. 

Það eru þrjár leiðir til að fá þjónustu hjá þessu fyrirtæki: 

A kaupa þjónustana beint, borga X% út og svo meira ef árangur næst

B falast eftir þjónustunni pro bono

C fá óumbeðið tilboð í þjónustuna

Jafnframt er hægt að velja hvort að maður er bara opin með að hafa átt í þessum viðskiptum eða hvort maður heldur því alveg fyrir sig, seinni kosturinn kann að vera áhrifaríkari. 

Þjónustan er dýr, en ef þetta er mér mikið kappsmál þá er það mín skoðun að þetta verði húsfélaginu fyrir bestu til lengri tíma litið. 

Kostir B og C eru áhugaverðir. B, af hverju ættu þau að hjálpa, og C er enn dularfyllra. 

Í þessu sambandi hugsa ég að það sé enginn ókeypis hádegisverður og líklega væri þá eins og daninn segir underforstået að fyrst þau hjálpuðu mér ættu þau eitthvað inni hjá mér. Ef nefndur flokkur kæmist til valda og upp kæmu einhverjar pælingar með segjum skipulagsmál þá myndi vera reiknað með því að ég væri ekki með mikið vesen í sambandi við það, svo dæmi sé tekið. 

Til skemmri tíma væri það að mínu mati klárlega best fyrir húsið að ég nái kjöri (farið í nauðsynlegt viðhald o.s.frv.) en langtímaafleiðingarnar og svona einhverjar svona pælingar um siðferði og eðlilegan framgang lýðræðis vefjast fyrir mér. 

Hvaða ráð gefið þið mér ef leið C er í boði, ætti ég að leita eftir leið B, nú eða A (segjum sem svo ég eigi nógan pening) - eða ætti ég að forðast Kosningasmiðjuna eins og pestina? 

Málleysingjarnir eftir Pedro Gunnlaug Garcia

 

 Ég var að ljúka við að lesa þessa möguðu skáldsögu. Geggjað verk, að baki liggur greinilega mikil rannsóknarvinna, og í samhengi við Lungu eftir sama höfund sést að glíman við hvernig tráma ferðast í gegnum kynslóðir er Pedro mjög hugleikið. En svo er þessi dans á mörkum og alveg yfir í vísindaskáldskap og sturlaðan og grótesk súrrealisma mér mjög að skapi. Samband okkar við fugla er greinilega líka ofarlega í huga skáldsins..... Kaflarnir um tilveruna í Rúmeníu og afturhvarf til endaloka kommúnismans er líka virkilega djúsí - eftir smá gúggl fann ég nú ekki að þau viðbjóðslegu hjón sem þar ríktu hafi verið í kukli með dýr eins og lýst er í skáldsögunni, en arfleifð þeirra er þó mjög steikt, eins og kemur fram í þessari grein um gervivísindaferil Elenu Ceausescu. Úff. 

Heillandi pælingar Pedros um samfélagsmiðlavæðingu, gervigreind, alkóhólimsma, upplifunarhönnun og erfðaverkfræði eru eitthvað sem ég mæli eindregið með - og svo er hann líka á einhvern mjög óþægilegan hátt mjög fyndin líka. Takk fyrir mig, og hlakka til að sjá meira! Eina sem ergir mig smá er að helsta illmenni sögunnar heiti í höfuðið á einum merkasti hugsuði anarkismans, og ég fatta ekki alveg hvað það á að merkja....