Ráðgátan Henri Pick og Dostojevskis Samlede værker

 Ég var að ljúka við skáldsöguna Ráðgátan Henri Pick eftir David Foenkinos (spes nafn, grunar að það gæti verið bretónskt, þar heita allir einhverjum nöfnum sem virka eins og þau séu úr Tolkien). Skemmtileg bók, fyrir utan kannski endinn sem mér fannst yfirútskýrður og smá skringilegum köflum um konur sem "hætta að hugsa um útlitið" eftir fimmtugt, ekki stórmál að mínu mati, mæli eindregið með bókinni. Íslensk þýðing Yrsu Þórðardóttur rennur vel og er skemmtileg og nær alveg einhverri svona franskri stemmingu (hvað sem það nú er). 

Í seinni hluta bókarinnar kynnumst við lykilpersónu sem er þýsk kona sem hefur sest að í Frakklandi og talar eins og innfæddur. Örlögin haga því þannig að hún flytur inn í hús þar sem er mikið af bókum, og á blaðsíðu 237 er þessu lýst svona: "Hillurnar voru bágbornar, fannst henni. Hún vildi ekki láta lífið kramin af samlede værker eftir Dostojevskí sagði hún" (skáletrun upprunaleg). Persónan er þýsk, stödd í Frakklandi og þýðandi velur að láta hana tjá sig á dönsku. Þetta val er mjög áhugavert. Var þetta á dönsku í upprunalega textanum? Ef það var á þýsku er þá ástæðan fyrir því að hafa þetta á dönsku að íslenskur lesandi skilji það frekar? Gerði Yrsa veðmál við vini sína um að hún myndi koma dönskum frasa að í þýðingunni? Eru kannski danskir frasar í öllum þýðingum hennar? Var það hugmyndin að í hinu mikla bókasafni hússins væri í alvöru safn af Dostojevskí þýddum á dönsku: það er útúrsteikt pæling. 

Það væri gaman að fá svarið, en líka gaman að dvelja í spurninni og þar sem þessi bók er svona bókmenntaleg ráðgata; "bókasafnsbók" í þeim skilningi að í kjarna plottsins er bókasafn og það hverfist um mikla flækju af vísunum í aðrar bókmenntir, einkum kannski bandarískar og reyndar líka rússneskar. Ég hugðist draga mikla ályktun um það hvað það er mikilvægt og skemmtilegt að kunna mörg tungumál og hvernig það auðgar upplfiun okkar á bókmenntum og heiminum, en ég er ekki alveg viss hvernig sú röksemdafærsla átti að vera, en hins vegar er það alveg satt og segjum þetta gott í bili, endilega lesa þessa bók og segið mér frá ef aðrar bækur höfundar eru líka skemmtilegar, nú eða kvikimyndirnar sem hann hefur greinilega líka fengist við! 

Ósamstæð markmið

Þetta verður stuttur póstur og kannski má flokka þetta sem tilraun til að fremja einhvers konar heimspeki. Það er ekki ætlun mín að vera frumlegur, svipaðar pælingar eru til í ýmsum myndum, en samt sýnist mér á umræðum um ýmis mál að þessi kannski frekar augljósa ábending sé ekki ofarlega í huga fólks í umræðu um ýmis mál sem ofarlega eru baugi hverju sinni. 

Þegar við reynum að ákveða hvað við viljum gera sem samfélag eða einstaklingar þá erum við með ýmis göfug markmið. Til að ná þessum markmiðum framkvæmum við ákveðna hluti og svo gengur þetta misvel eins og gengur. Dæmi um göfug markmið eru tannheilsa og minni mengun. Til að ná góðri tannheilsu þá notum við tannþráð, burstum tennurnar og förum til tannlæknis reglulega. Þar sem ég er bara með þetta sem dæmi þá skulum við gefa okkur að bæði aðgerðir í samfélaginu og hegðun einstaklinga hafi að ýmsu leyti skilað sér og tannheilsa hafi batnað og það er gott mál. Hins vegar er ljóst að þessu fylgir gríðarleg vatnsnotkun, efnamengun og ýmislegt fleira sem er ekki í samræmi við markmið um minni mengun. Kannski væri hægt að hugsa sér tannþráð sem væri umhverfisvænni, nota minna vatn við tannburstun o.s.frv. en hins vegar er það ljóst í þessu dæmi að bæði markmiðin eru góð, en það er bara mjög erfitt að ná þeim báðum. 

Einstaka hlutir eru þó þannig að ákveðnar aðgerðir og nálganir skila árangri fyrir fleiri en eitt markmið. Þannig má segja það að með því að reyna að haga því þannig að fólk geti gengið eða hjólað í vinnu og í ýmis erindi frekar en að nota einkabíl þá drögum við úr mengun og eflum lýðheilsu, andlega og líkamlega á sama tíma. 

Aftur bara lítið dæmi til að hugsa um, en gaman að pæla í þessu og gott að leggja hlutina svona upp af fullum heiðarleika þegar við erum að meta ákvarðanir okkar. Þegar við metum hvort við viljum að tiltekið landsvæði verði að gofvelli, þar rísi vindmyllur eða að það fái bara að vera í friði sem skógur eða mýri þá þurfum við að hugsa hlutina í þessu samhengi (golfvöllur væri að mínu mati sísti kosturinn, en allt má ræða). 

Meining

Kláraði nýlega að hlusta á þættina Meining hjá RÚV, þeas. seríuna um kaþólsku á Íslandi. Þetta eru algjörlega frábærir þættir og óhætt að segja að Anna Gyða Sigurgísladóttir sé mikill meistari þessa forms, ítarlegir og djúpir þættir um krefjandi, viðkvæm og flókin málefni og eiginlega finnst mér eins og þarna renni saman listræn vinnubrögð, fræðilegur agi og fyrsta flokks blaðamennska. 

Eitt af því sem ljær þáttunum notalegt og aðlaðandi yfirbragð er hvernig upptökurnar eru ekki dauðhreinsaðar af hljóðum hversdagsins, það glymur í bollum, barnsgrátur heyrist í bakgrunni, einhver er seinn út af umferðarteppu o.s.frv.

Persónu hennar sjálfrar fær líka að vera með án þess að hún trani sér fram og fyrst og fremst er það þessi smitandi og djúpstæði áhugi á ráðgátum lífsins, og í þessu tilfelli hvað er það sem laðar fólk að, og heldur fólki í, stofnun eins og kaþólsku kirkjunni. 

Anna nálgast viðfangsefnið af mikilli næmni og virðingu, án þess að detta í að forðast erfið mál eins og afstöðu kirkjunnar til samkynhneigðra og kynjajafnréttis og erfiðra sögu hennar hérlendis og annars staðar í ýmsum ofbeldismálum.. Hún (og við) erum jafn gáttuð á því öllu saman eftir allt ferðalagið þó við séum sameiginlega stórum fróðari um margt annað.

Annað sem kemur klárlega fram í þessum þáttum er að fólk frá öðrum löndum getur auðveldlega lært íslensku og það er mjög gaman að hlusta á margbreytileika tungumálsins með öðrum hreimum. Það er líka merkilegt að læra hversu magnað starf Jósefssystra var snemma á öldinni og að þar hafi verið mikilvægt framlag í þróun þess sem verður heilbrigðisþjónusta eins og við þekkjum hana í dag. 

Löng og djúp viðtölin er grípandi og áhrifamikil og mér finnst viðtalið við Jónas Sen vera eitt það magnaðasta sem ég hef heyrt í útvarpsþætti. 

Það sem situr samt mest í mér er algjörlega óviðkomandi kaþólskunni. Það er annars vegar frændi systur Clementiu sem er pípulagningameistari. Hann og Anna fara að ræða um hvernig maður laðast að lífsstarfi sínu og hvað það geri að maður helgi sig einhverju, og hann lýsir hvernig hann gerðist pípulagningameistari og hvernig hann upplifði það starf sem mjög mikilvægt og grundvallaratriði fyrir mannlífið, því að leiða vatn til fólks sé eitthvað það almikilvægasta sem hægt sé að gera, þarna náði hún fram einhverju mómenti og sjálfsrýni og sannleika sem snart mig. Hitt var þegar níræða frænka systur Stanislaus var að rifja upp samband sitt á efri árum við Óla (þá látinn fyrir tveimur árum), hvernig þau hefðu dansað og notið lífsins, og þegar hún (maður sér það ekki en heyrir) horfir á myndina af honum og segir "Æ, Óli minn" ....  

Ættu allir að hlusta! Veit svo að það eru líka margar aðrar þáttaraðir sem hún hefur gert sem ég á eftir að hlusta og ég hlakka mikið til! Veisla!