Harry Potter og helgiritin

Fyrir nokkru (þá staddur í Osló) skrifaði ég örlítið um Harry Potter, þann póst má lesa hér. Í þessum pósti var ég upptekinn af holum og einkennilegheitum í heimsmíði Rowling (langar reyndar líka að bæta við pælingu um myndirnar, tek það kannski betur síðar). Síðan þá hef ég haldið áfram að lesa seríuna, og datt svo niður á þetta podcast hérna, sem mætti kalla á íslensku Harry Potter og helgiritin.

Skemmst er frá að segja að þetta er mjög áhyerilegt og áhugavert (og aðgengilegt á Spotify) - en útgangspunkturinn er að lesa bækurnar með aðferðum sem notaðir eru í nálgun á helgirit. Ég er bara kominn á kafla 6 í fyrstu bók og mjög ánægður með hvað það er mikið eftir :-) ....

Það er margt í þessu sem er gott, en strax í upphafi þá kemur fram að nálgun þeirra er önnur en mín í blogginu - þau eru ekki að leita að holum eða slíkt heldur nálgast verkið alltaf jákvætt. Þau reyna svo líka að nálgast alla karaktera eins jákvætt og þau geta, og hafa meira að segja náð að segja góða hluti um Dursley hjónin og Dudley.

Annað sem vakti áhuga minn er að einn af kynnunum, Vanessa Zoltan, starfar sem "humanist chaplain" - og lítur á skáldskap og þess háttar sem ígildi helgirita fyrir nútímafólk - sækir óhikað innblástur frá trúarbrögðum og ber virðingu fyrir þeim - en lítur svo á að guð sé ekki til og að hægt sé að ná að uppfylla þarfir fyrir helgisiði og sáluhjálp án þess að þær hvíli á guðstrú.

Að mínu mati er nálgun þeirra mjög heillandi, og ég hald að þarna gæti líka verið hugmyndabanki sem mætti nýta í kennslu á bókmenntum.... kannski meira um það síðar... 


.

lagaþrenna

Hér eru þrjú ólík lög sem mynda þó þrennu:

1) Á rauðu ljósi, höf. Magnús Eiríksson, hljómsveit Mannakorn

2) Diamonds on my Windshield, Tom Waits 

,

3) Brekka, HAM (reyndar hafa HAMverjar breytt textanum, ég hugsa mínar pælingar aðallega út frá textanum eins og hann er á Sögur af Helvíti mannanna) 

Óíkar tónlistarstefnur, ólíkir listamenn, ólíkir tímar. Í aðalhlutverki í öllum lögunum er karlmaður, sem er undir stýri og lögin gerast í tilteknum ökuferðum þessara einstaklinga. 

Sá sem er á rauðu ljósi er líklega sá sem er tæpastur á tauginni. Hann er staddur í umferðarteppu og virðist vera í ástarsorg ("hugsa um tilveruna og þig") og er jafnframt nokkuð dómharður ("hann flautar á mig eins og óður, asninn fyrir aftan mig"). Þetta lag sver sig líka í ætt laga sem fella harða dóma um gráan hversdag vestrænnar millistéttar (t.d. Madness, Grey Day, Wings Just another day).

Lag Waits um demantanna, sem er ótrúlega falleg mynd (minnir á Fljúga hvítu fiðrildinn) er nú líklega það besta í þessu setti. Tónlistin undirstrikar textann vel, og fílingurinn er einhvern veginn angurvær, en samt yfirvegaður...."the radio's gone of the air, and it gives you time to think" .... Hér er ekki felldur neikvæður dómur yfir lífi okkar, frekar bara brugðið upp mynd, sem blanda af einhverju fallegu og eðlilegu en felur líka í sér einhverja óskilgreinda þrá .... hver er þessi sem hann minnist þarna undir lokin? Það er líka skemmtilegt pæling um samband manns og vélar, eins og þegar vélin hvíslar í lokin að nú sé komið heim....

Lagið Brekka er kannski ekki alveg týpískt Ham lag, en líkt og flest þau sem ég þekki er hér fjallað um karlmenn og reynsluheim þeirra. Mig grunar reyndar að meðlimir bandsins séu ekki reyndir trukkabílstjórar, en það kann að vera rangt. Aðstaða bílstjórans er önnur hér en í fyrri tveimjur lögunum; þetta er atvinnubílstjóri sem er búinn að koma sér í klandur með því að taka að sér verk sem hann hefði betur látið ógert "ég hefði átt að láta kallhelvítið eiga sig" ... ólíkt mönnunum í fyrri tveimur lögunum er hann ekki í neinum tilvistarpælingum heldur er enn í bráðum og aðsteðjandi lífsháska, aleinn á ferð upp á heiði, bremsulaus í óveðri með 30 tonn af stáli.... 

sút fló í brjóstið inn

Sem áhugamaður um dægurlagatexta, ljóð og menningu verð ég alltaf rosakátur að finna tengingar, vísanir og hliðstæður. Fjórða janúar 2018 hélt Jóhanna Björk vinkona mín upp á fimmtugsafmæli sitt með því að halda sýningu á Með allt á hreinu í Bíó Paradís, algjörlega frábær skemmtun og dásamlegt að rifja upp þessa mynd sem ég myndi álíta að sé einhvers konar meistaraverk.

Textarnir við lögin eru margir hverjir eitursnjallir og mikið leikið sér með alskonar vísanir og afbakanir. Þegar svo þessi útgáfa af grýlulaginu Sísí fríkar út kom heyrði ég línu sem ég hjó verulega eftir:

Eða: "sút fló í brjó"

Hér er augljóslega vísun í Megas: 

En hann sótti þetta víst í Hallgrím Pétursson, Passíusálmur nr. 8:  

8

Pétur með bljúgu bragði

bráðlega sagði nei,

sór sig og sárt við lagði,

svoddan mann þekkti hann ei.

Glöggt þegar gerðist þetta,

gól haninn annað sinn.

Síst mátti sorgum létta.

Sút flaug í brjóstið inn.

....en þetta upplýsti Þröstur samkennari mig um enda hefur hann nýlega notað þetta í sínum eigin texta, eða Nökkva: 

"Er sút flýgur brjóstið inn / í bölmóð leggst ei herra minn"

Og tek ég undir þau orð, forðumst bölmóð og fyllumst gleði yfir því hvernig orð og hugsanir fylgja einhverjum dularfullum þráðum í sköpunarheiminum.... 

Er Draco Malfoy með kennitölu?

Ólíkt einhvrejum menningarlegum meðvituðum aðilum á víðnetinu þá hef ég býsna gaman af Harry Potter bókunum. Skemmtilegasti hluti þeirra finnst mér reyndar yfirgengilega gróteskan sem tengist Dursley fjölskyldunni. Ég er núna í gangi með að lesa bækurnar upphátt fyrir Sölku Nóu, en ég fór í gegnum 1-4,5 fyrir Sóldísi fyrir nokkrum árum. Myndirnar hef ég svo allar séð og flestar oft.

Það er ákveðin atriði sem mér finnst samt erfitt að gútera við heiminn sem Rowling hefur skapað. Í stað þess að leggjast í einhverjar voðalegar rannsóknir ætla ég bara að láta vaða og sjá hvort einhverjir dæhard aðdáendur geti vísað mér vegar til uppljómunar.

1) Tengsl mugga- og galdraheimsins. Hvernig má það vera að svokallaðir "blóðníðingar"  á borð við Hermione geta verið til án þess að þessi tilvera þeirra uppgötvist í gegnum fjölskyldur þeirra?
2) Hvernig er menntun barna úr "hreinum" galdrafjölskyldum háttað áður en þau koma í Hogwarts? Er tilvera "hreinu" galdrafjölskyldanna alveg utan við radar hverskyns veraldlegra yfirvalda? Er Draco Malfoy með kennitölu?
3) Hvernig stendur á því að Draco velti fyrir sér að fara kannski í Durmstrang, en ekki einhvern annan galdraskóla þar sem væri töluð enska? Eða er enska (með austurevrópskum hreim í Durmstrang og frönskum í Beauxbatons) mál allra galdraskóla?
4) Hvernig stendur á því að það virðast vera nákvæmlega jafnmargir á hverju ári á hverri vist, þó svo að Flokkunarhatturinn velji samkvæmt persónueinkennum. Það virðist vera að vistirnar í hverjum árgangi séu saman í mismunandi fögum (Gryffindor-Slytherin/ Gryffindor-Ravenclaw) .... engu að síður er svo að skilja að það séu líka valgreinar. Er aðeins að velta fyrir mér námskránni og stundatöflusmíði.
5) Er "galdramálaráðuneytið" einhvers konar alheimsyfirvald eða ríkir það bara yfir breskum galdramönnum. Gefið er í skyn ef ég man rétt að Karkaroff hafi verið í slagtogi við Voldemort og að ráðuneytið hafi því horn í síðu hans. Það virðist vera yfirþyrmandi anglósentrismi í þessu sem er svoldið erfitt að átta sig á. Talað er um galdramenningu hér og þar en kjarni hennar virðist vera í Bretlandi.
6) Önnur spurning um Galdramálaráðuneytið? Hvernig er "galdramálaráðherra" valinn, og hvert er valdsvið hans? Er hér um einhver konar meritokasíu að ráða, einhvers konar framgangskerfi sem er að einhverju leyti fórnarlamb spillingar? (það eru klárlega átök innan galdraheimsins, frjálslyndir versus fasistar, en þessi átök eiga sér ekki farveg í gegnum flokkspólítík af neina tagi, jafnframt virðist ekki vera um neins konar skiptingu valdsins að ræða).

...ég ítreka að ég hef gaman af bókunum, en þegar lagst er út í veraldarsmíði á þessum skala er óhjákvæmilegt að svona spurningar komi upp, ekki síst þegar farið er út í að prjóna aftan við enn meira stöffi..... Skyld pæling er svo þessi klassíska hvað gerði Aragorn við alla orkana eftir að Sáron var alllur - þurfti að ræsa einhvers konar helför eða hvað....

Hvað er pönk?

Það kom spurning inn á Facebookhópinn Ræflarokkarar Íslands frá Steinu Rósu í pönksafninu þar sem hún velti upp þessari áhugaverðurspurningu,  sem kæmi oft upp á safninu.  Fyrirsjáanlega varð til mikill bálkur af svörum sem voru mörg ágæt, og einkenndust fyrirsjáanlega af skætingi og miklu attítjúdi að pönkara sið.

Mér finnst samt asnalegt að segja eins og hinn ágæti Doktor Gunni að "það að skilgreina pönk sé ekki pönk" - alveg rétt, en það þarf ekki allt að vera pönk. Það að skilgreina pönk gæti verið heimspeki eða e.k. poppfræði. Skilgreining á trésmíði er ekki trésmíði, en það er í sjálfu sér ekkert athugavert við það að skilgreina trésmíði og svoleiðis skilgreiningar geta verið mikilvægar, gagnlegar og jafnvel skemmtilegar. 

Allavega, mig langar að setja fram þrjár hugmyndir um pönk sem ég byggi að verulegu leyti út frá gamla og nýja testamenti íslenskra pönkara, Rokk í Reykjavík. Gaman að því að bara hluti af tónlistinni í myndinni er nokkuð nálægt því að vera pönk, en það er ekki aðalatriði. Í þessu ágæta viðtali hérna fyrir ofan lýsir Ragnar Kjartansson áhrifum myndarinnar, og hvernig íslensk menning var eiginlega ósköp óspennandi fyrir hana.  

Fyrsta hugmyndin er um pönk sem einhvers konar pólítíska hreyfingu, andóf gegn íhaldsöflum og barátta fyrir réttindum atvinnulausra, minnihlutahópa o.s.frv. Í Rokk í Reykjavík er Bubbi Morthens fulltrúi þessa sjónarmiðs, þó að múskíkklega megi að sumu leyti flokka hann meira sem póst-hippa eða eitthvað í þeim dúr. Ákveðinn núningur milli ákveðinna gerða pönks er vel greinanlegur í þessu einkar skemmtilega lagi, Breyttir tímar, sem er í frábærri útgáfu í myndinni, en endurfæðist svo sem fágað nýbylgjulag á breiðskífunni Breyttir tímar með Egó, á undan er eitt af fleiri fremur steiktum viðtölum í myndinni.... erlendar hljómsveitir sem mætti nefna hér eru klárlega the Clash, en kannski allra helst Crass - en hér er frábær heimildamynd um það fyrirbæri. Menningarlega og pólítísk mjög áhugavert - en tónlistarlega, tja allavega ekki minn tebolli... Tónlistarlegur höfuðóvinur þessarar nálgunar pönk er froðupopp og diskó. 

Næsta hugmynd um pönk er svo ákveðin tónlistarleg afstaða, aðferðafræði og nálgun. Algjör æðstiprestur og yfirgúrúinn hér er Einar Örn Benediktsson í Purrki Pillnikk með yfirlýsingu sinni það er ekki hvað þú getur, heldur hvað þú gerir. Pönkið er þannig tónlistarleg uppreisn gegn hinu margflókna og yfirpródúserað progrokki, Pink Floyd, Queen og félagar.  Hér er unnið útfrá rótum frumrokksins, músíkkin hrá, lítil áhersla á tæknilega færni í hljóðfæraleik, textar oft einfaldir og beinskeyttir og ekki (endilega) pólítískir, mögulega daður við e.k. súrrealsima eða eitthvað slíkt. Fræbblarnir koma líka hérna inn þó að þeir séu náttúrulega mjög ólíkir Purrkinum. Sem trommuleikari og textasmiður rek ég sjálfur mínar ættir hingað....  Skemmtilegt dæmi um viðhorf af þessu tagi er hjá Kim Gordon bassaleikara Sonic Youth þegar hún er spurð um áhrifavalda og hún nefnir Sid Vicious og talar um hvernig hún passar sig að verða ekki of góð á hljóðfærið sitt....   Tónlistarlega er það proggið sem er óvinurinn, diskóið og það allt gæti svona pönkara bara þótt smá fyndið...

Síðasta hugmyndin sem ég vil svo nefna er pönkið sem ákveðin tískustefna: hanakamburinn, rifni leðurjakkinn, sikrisnælurnar .... og líklega rifnu gallabuxurnar sem eru núna enn og aftur komnar í tísku. Glæsilegasti fulltrúi þessar pönknálgunnar í Rokk í Reykjavík er Ellý í Q4U og svo raunar allt bandið. Það er fremur asnalegt að segja að þetta sé "ekki pönk". Mætti færa rök fyrir því að þetta sé kannski yfirborðskenndasta myndbirtingin, en að sama skapi sú sem hefur náð mestri útbreiðslu.  

Víghólar - Emil Hjörvar Petersen

Ég kláraði í dag skáldsöguna Víghólar eftir Emil Hjörvar Petersen. Þetta er fantasía / glæpasaga sem gerist í Íslandi samtímans, nema með þeim mun að Hulduheimar (og reyndar líka Handanheimar) eru til og vísindalega viðurkennd fyrirbæri, og samspil mannheima og hinna tveggja leiðir af sér ýmis konar hluti og mynda fléttuna sem heldur sögunni uppi. 

Þetta er skemmtileg, spennandi og grípandi bók. Heimurinn er settur fram þannig að maður fyllist áhuga og hér eru margvíslegir möguleikar á framhalds/ hliðar / og útfærslu í öðrum miðlum, enda skilst mér að sjónvarpsþáttaröð sé í uppsiglingu. 

Persónur sögunnar eru kannski ekkert mjög frumlegar - óþolandi karrérmiðuð kona sem er yfirmaður lögreglunnar er eins og peistuð beint úr hvaða sænska eða enska glæpaþætti sem vera skal, og Bergrún, keðjureykjandi miðilinn sem er í aðalhlutverki er dæmigerð andhetja ... nema að því leytinu til að hún er kona. Brá, dóttir hennar er að mínu mati áhugaverðasta persónan og sú sem þróast mest í sögunni, og manni finnst líklegt að framhaldssögur muni færa áhersluna á hana. Hún er svo líka týpískur nörd, spilar tölvuspil og les sjálf fantasíur, og á einum stað mælir hún sérstaklega með Mieville og le Guin sem gladdi mitt gamla hjarta - þar sem hér er nikkað til minna uppáhaldshöfunda. 

Mér fannt málfarið á köflum dálítið hátíðlegt og bóklegt, t.d. fannst mér skrýtið að Brá skyldi alltaf tala um Bergrúnu sem "móður" sína, en þetta er kannski meira svona smekksatriði. 

... eitt sem mér datt í hug varðandi framhald er möguleikinn að skrifa sögu sem gerist aðallega í hulduheimi..... bara pæling.

Frábært framlega til íslenskra furðusagna hér á ferð sem óhætt er að mæla með! 

Örlaganóttin

Þessi bók var í algjöru uppáhaldi hjá mér í æsku, og nú er ég svo heppinn að vera að lesa hana fyrir Sölku Nóu dóttur mína. Í þessari uppáhaldsbók átti ég, og á enn, uppáhaldskafla, kafla sem kristallar ákveðna þætti í lífsfílósófíu minni.

Þettar kaflinn "Snúður hefnir sín" og fjallir um það þegar Snúður sáir hattífattafræjum í garð óvinar síns lystigarðsvarðarins. Af myndunum og skapferli þessa leiðindagaus og frúar hans áætla ég að þau séu hemúlar. Aðalatriðið er samt þegar Snúður brýtur skiltin með bönnunum. Það er skemmtilegt að fyrsta skiltið sem hann kýs að brjóta er REYKINGAR BANNAÐAR, en skiltið sem mér og Nóunni þótti forvitnilegast var BANNAÐ AÐ HOPPA JAFNFÆTIR (má þá hoppa á einum fæti?).

Kaflinn endar svo með því að Snúður (sér til sárrar armæðu) endar með 20 smákríli í eftirdragi, auk Míu litlu, sem honum hafði þótt nóg um.

Lystigarðsvörðurinn er fulltrúi manngerðar og viðhorfs sem ég hef alla tíð lagt sérstaka fæð á. Í störfum mínum í menntageiranum þá hef ég orðið var við anda lystigarðsvarðarins víða, og hugsa ég reki mig á hann daglega. En almennt þá er þetta bara gaurinn sem veit alltaf betur og er stöðugt að marka öðrum einhverjar línur sem honum eða henni hefur af einhverju ástæðum orðið ljóst að sé viðkomandi fyrir bestu. Og þessar upplýsingar eru settar fram með ákveðnu viðmóti og stíl sem við þekkjum öll.

Alskonar boð og bönn um að ekki megi gera þetta eða hitt hér og þar (ég verð reyndar að segja að við Snúður verðum að taka sitthvora línuna í reykingamálinu) eru svo hlutur sem ég fíla mjög illa. Ég hef þá trú að fólk verði að fá að finna ákveðin farveg, í takti við líkama sína, samfélagið og náttúruna. Dæmi um þetta eru aðþrengjandi reglur um hvar og hvenær megi neyta matar, reglur um hvar megi ganga yfir tilteknar grasflatir o.s.frv. - enda hef ég verið sérstakur aðdáandi stígana sem myndsast á ská víða þar sem gangstígar hafa verið settir upp samkvæmt einhverju absúrd (stærðfræðilega korrektu) ferhyrningakerfi.

Besta dæmið um þetta og einn sá staður sem er mér er þetta efst í huga er sá óþolandi ósiður að vera með stöðugur leiðréttingar og umvandanir um það hvernig fólk talar.

Það kviknaði sem á smá anarkistaneista þarna hjá mér þegar ég var lítill og við feðginin endurupplifðum hann litla stund við eldhúsborðið í gær.

Góðar stundir.

(svo þarf náttúrulega alveg sér kafla um Kask og Krísu)

Myndskeið með þessum merka atburði